แผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning)

เรื่อง การพัฒนาความรู้เท่าทันดิจิทัลและความปลอดภัยออนไลน์

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี • รายวิชา เทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ 3) รหัสวิชา ว23103

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 • ภาคเรียนที่ 1 • ปีการศึกษา 2569 • เวลาเรียนรวม 8 ชั่วโมง

โรงเรียนบ้านน้ำพร สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 1

กลุ่มเป้าหมาย

นักเรียน ม.3 (20 คน)

เวลาจัดการเรียนรู้

8 ชั่วโมง (4 หน่วย)

สื่อนวัตกรรมหลัก

เว็บแอปแบบโต้ตอบ

รูปแบบการสอน

5E Model + แล็บจำลอง

1. มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด

สาระที่ 4 เทคโนโลยี

มาตรฐาน ว 4.2 : เข้าใจและใช้แนวคิดเชิงคำนวณในการแก้ปัญหาที่พบในชีวิตจริงอย่างเป็นขั้นตอนและเป็นระบบ ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในการเรียนรู้ การทำงาน และการแก้ปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ รู้เท่าทัน และมีจริยธรรม

ตัวชี้วัดชั้นปี ว 4.2 ม.3/4 : ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศอย่างปลอดภัย และมีความรับผิดชอบต่อสังคม ปฏิบัติตามกฎหมายเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ใช้ลิขสิทธิ์ของผู้อื่นโดยชอบธรรม

2. สาระสำคัญ / ความคิดรวบยอด (Key Concepts)

ในยุคดิจิทัล การใช้งานอินเทอร์เน็ตและสื่อสังคมออนไลน์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 มีความหลากหลายและซับซ้อน ผู้เรียนจำเป็นต้องมีความรู้เท่าทันดิจิทัล (Digital Literacy) สามารถคัดกรองข้อมูล แยกแยะข้อเท็จจริงออกจากข่าวปลอม (Fake News) และข้อมูลเท็จทั้ง 3 ระดับ (Misinformation, Disinformation, Malinformation) รวมถึงตระหนักถึงเทคโนโลยีบิดเบือนภาพและเสียง (Deepfake)

นอกจากนี้ ผู้เรียนต้องเข้าใจสิทธิความเป็นส่วนตัวและการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลตาม พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) มีทักษะการรักษาความปลอดภัยไซเบอร์ ได้แก่ การสร้างรหัสผ่านที่ปลอดภัย การยืนยันตัวตนแบบ 2 ขั้นตอน (2FA) การสังเกตและรับมือภัยหลอกลวงแบบฟิชชิง (Phishing) และมัลแวร์ ตลอดจนมีจริยธรรมดิจิทัล ปฏิบัติตาม พ.ร.บ. ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ และไม่กระทำหรือร่วมการระรานทางไซเบอร์ (Cyberbullying) เพื่อการเป็นพลเมืองดิจิทัลที่มีความรับผิดชอบ (Responsible Digital Citizen)

3. จุดประสงค์การเรียนรู้ (สู่การพัฒนา K-P-A)

ด้านความรู้ (K)

1. อธิบายลักษณะ ประเภท และความรุนแรงของข้อมูลเท็จและข่าวปลอมในสังคมออนไลน์ได้ถูกต้อง
2. อธิบายหลักการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) และวิธีการรักษาความปลอดภัยของบัญชีผู้ใช้ได้ถูกต้อง
3. อธิบายรูปแบบภัยคุกคามทางไซเบอร์ (Phishing, Malware) และบทบัญญัติสำคัญของกฎหมายคอมพิวเตอร์ได้ถูกต้อง

ด้านทักษะ (P)

1. วิเคราะห์และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข่าวสารผ่านฐานปฏิบัติการจำลอง Fact-Checker ได้อย่างเป็นระบบ
2. ตรวจจับอีเมลและข้อความฟิชชิง (Phishing Email Detector) และกำหนดรหัสผ่านที่ปลอดภัยสูงได้ถูกต้อง
3. ประเมินสถานการณ์จำลอง (Scenario Simulation) และเลือกตัดสินใจรับมือการระรานทางไซเบอร์ได้อย่างถูกต้องตามหลักการ

ด้านเจตคติ (A)

1. ตระหนักถึงความปลอดภัยในการเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลในโลกออนไลน์
2. มีความรับผิดชอบต่อพฤติกรรมในโลกดิจิทัล เคารพสิทธิของผู้อื่น และต่อต้านการกลั่นแกล้งออนไลน์ (Cyberbullying)

สมรรถนะสำคัญ

ความสามารถในการสื่อสาร, ความสามารถในการคิดวิเคราะห์, ความสามารถในการแก้ปัญหา, และความสามารถในการใช้เทคโนโลยี

4. โครงสร้างหน่วยการเรียนรู้และการบูรณาการสื่อนวัตกรรม (รวม 8 ชั่วโมง)

หน่วย	ชื่อหน่วยการเรียนรู้	ประเด็นการเรียนรู้หลัก	ฐานปฏิบัติการในเว็บแอป	เวลา
1	รู้ทันสื่อดิจิทัลและภัยข่าวปลอม	Digital Literacy, ข้อมูลเท็จ 3 แบบ, Clickbait, เทคโนโลยี Deepfake	ฐานที่ 3: Fake News Fact-Checker	2 ชม.
2	ความเป็นส่วนตัวและข้อมูลส่วนบุคคล	ความสำคัญของ Privacy, กฎหมาย PDPA, รอยเท้าดิจิทัล (Digital Footprint)	ฐานที่ 2: Password Strength Tester	2 ชม.
3	ความปลอดภัยไซเบอร์และภัยคุกคาม	Phishing, Malware/Ransomware, วิศวกรรมสังคม, การเปิด 2FA	ฐานที่ 1: Phishing Email Detector	2 ชม.
4	จริยธรรม กฎหมาย และ Cyberbullying	พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ, ลิขสิทธิ์, วงจรรังแกออนไลน์ และการเป็น Upstander	ฐานที่ 4: Cyberbullying Scenario	2 ชม.
รวมระยะเวลาการจัดการเรียนรู้ตลอดหลักสูตร				8 ชม.

5. กิจกรรมการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning ด้วยกระบวนการ 5E ร่วมกับเว็บแอปพลิเคชัน)

1 ขั้นสร้างความสนใจ (Engagement) — ประมาณ 30 นาที

ครูผู้สอนสนทนากับนักเรียนเกี่ยวกับประสบการณ์ถูกหลอกทางออนไลน์ ข่าวปลอมที่เคยพบเห็นใน TikTok หรือ Facebook
ให้นักเรียนล็อกอินเข้าสู่เว็บแอปพลิเคชันด้วย เลขประจำตัวนักเรียน เพื่อเข้าสู่โปรไฟล์ประจำตัวของตนเอง
นักเรียนทำ แบบทดสอบก่อนเรียน (Pre-test) จำนวน 10 ข้อ ในระบบ เพื่อสำรวจพื้นฐานความรู้เดิม ระบบจะบันทึกคะแนนเข้าสู่ฐานข้อมูลอัตโนมัติ

2 ขั้นสำรวจและค้นหา (Exploration) — ประมาณ 90 นาที

นักเรียนศึกษาเนื้อหาบทเรียนแบบโต้ตอบทั้ง 4 หน่วยในระบบด้วยตนเอง (Self-Paced Learning) ผ่านคอมพิวเตอร์หรือแท็บเล็ต
ในแต่ละหน่วยการเรียนรู้ มีภาพประกอบ การสรุปประเด็นด้วยการ์ดเปรียบเทียบ และตัวอย่างคดีจริงในสังคม
นักเรียนทำแบบฝึกหัดทบทวนย่อย (Mini-Quiz) ท้ายหน่วยเพื่อตรวจเช็กความเข้าใจและปลดล็อกเข็มกลัดความสำเร็จ (Badges)

3 ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป (Explanation) — ประมาณ 60 นาที

ครูผู้สอนร่วมกับนักเรียนอภิปรายสรุปหลักการสำคัญ: เทคนิคการสังเกตจุดผิดปกติของข่าวปลอม, ข้อกำหนดของกฎหมาย PDPA, และบทลงโทษตาม พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์
เปิดโอกาสให้นักเรียนซักถามข้อสงสัย และแลกเปลี่ยนกรณีตัวอย่างที่นักเรียนเคยประสบในชีวิตประจำวัน

4 ขั้นขยายความรู้ (Elaboration: ปฏิบัติการในห้องแล็บจำลอง) — ประมาณ 180 นาที

นักเรียนเข้าสู่เมนู "ฐานปฏิบัติการจำลองสถานการณ์จริง (Interactive Labs)" และปฏิบัติภารกิจทั้ง 4 ฐาน:

ฐาน 1: ตรวจจับอีเมลฟิชชิง วิเคราะห์โดเมนผู้ส่ง ลิงก์แนบ และข้อความเร่งเร้า เพื่อระบุอีเมลหลอกลวง

ฐาน 2: ทดสอบความแข็งแกร่งรหัสผ่าน พิมพ์และประเมินรหัสผ่านพร้อมคำนวณเวลาที่แฮกเกอร์ใช้แคร็ก

ฐาน 3: ตรวจสอบข่าวปลอม คัดกรองภาพตัดต่อ แหล่งอ้างอิง และบริบทของข่าวลวง

ฐาน 4: รับมือการระรานทางไซเบอร์ เลือกแนวทางแก้ปัญหาในสถานการณ์ Social Dilemma และการเป็นผู้ช่วยเหลือ

5 ขั้นประเมินผล (Evaluation) — ประมาณ 120 นาที

นักเรียนทำ แบบทดสอบหลังเรียน (Post-test) จำนวน 10 ข้อ ในระบบเพื่อวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน
ระบบคำนวณคะแนนพัฒนาการ (+Gain Score) และออก เกียรติบัตรอิเล็กทรอนิกส์ (E-Certificate) อัตโนมัติสำหรับนักเรียนที่ผ่านเกณฑ์
ครูผู้สอนเข้าสู่ Dashboard ติดตามความก้าวหน้า ตรวจดูผลการพัฒนาของทั้ง 20 คน และส่งออกรายงาน (CSV/Excel)

6. สื่อ นวัตกรรม และแหล่งการเรียนรู้

1. สื่อและนวัตกรรมหลัก: เว็บแอปพลิเคชันสื่อการสอนแบบโต้ตอบ เรื่อง การพัฒนาความรู้เท่าทันดิจิทัลและความปลอดภัยออนไลน์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนบ้านน้ำพร

2. อุปกรณ์สนับสนุน: เครื่องคอมพิวเตอร์และสัญญาณเครือข่ายอินเทอร์เน็ต ห้องปฏิบัติการคอมพิวเตอร์โรงเรียนบ้านน้ำพร

3. แหล่งเรียนรู้เพิ่มเติม: เว็บไซต์ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม ประเทศไทย (Anti-Fake News Center), สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส. PDPA), และกองบัญชาการตำรวจสืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (บช.สอท.)

7. การวัดและประเมินผลการเรียนรู้

สิ่งที่ต้องการวัดผล	วิธีการวัดผล	เครื่องมือวัดผล	เกณฑ์การผ่าน
1. ด้านความรู้ (K)	ทดสอบหลังเรียน (Post-test)	แบบทดสอบปรนัย 10 ข้อในระบบ	ร้อยละ 60 ขึ้นไป (6/10)
2. ด้านทักษะกระบวนการ (P)	ตรวจภารกิจแล็บจำลองสถานการณ์	บันทึกผลการผ่าน 4 ฐานปฏิบัติการ	ผ่านครบทั้ง 4 ฐาน (100%)
3. ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A)	สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้	แบบประเมินคุณลักษณะพลเมืองดิจิทัล	ระดับคุณภาพ "ดี" ขึ้นไป

เกณฑ์ระดับคุณภาพการประเมินผลสัมฤทธิ์:

• ระดับดีเยี่ยม (Excellent): คะแนนร้อยละ 80 ขึ้นไป (8 - 10 คะแนน)

• ระดับดี (Good): คะแนนร้อยละ 70 - 79 (7 คะแนน)

• ระดับผ่านเกณฑ์ (Pass): คะแนนร้อยละ 60 - 69 (6 คะแนน)

• ระดับควรพัฒนา: คะแนนต่ำกว่าร้อยละ 60 (น้อยกว่า 6 คะแนน)

8. บันทึกผลหลังการจัดการเรียนรู้ (ผลการใช้นวัตกรรมสื่อการสอนแบบโต้ตอบ)

ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนชั้น ม.3 (จำนวน 20 คน):

คะแนนเฉลี่ยก่อนเรียน (Pre-test)

4.4 / 10

ร้อยละ 44.0

คะแนนเฉลี่ยหลังเรียน (Post-test)

8.3 / 10

ร้อยละ 83.0

พัฒนาการเฉลี่ยรวม (+Gain Score)

+3.9

ผ่านเกณฑ์ทุกคน 100%

สรุปผล: นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ทั้ง 20 คน มีพัฒนาการทางความรู้เท่าทันดิจิทัลสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สามารถผ่านเกณฑ์การประเมินครบ 100% และปฏิบัติภารกิจในฐานจำลองสำเร็จครบทุกฐาน ได้รับเกียรติบัตรอิเล็กทรอนิกส์ทุกคน

ปัญหาและอุปสรรค:

นักเรียนบางส่วนในกลุ่มเริ่มต้นยังมีความลังเลในการแยกแยะอีเมลฟิชชิงที่มีความแนบเนียน จำเป็นต้องใช้เวลาในการพิจารณาชื่อโดเมนและลิงก์เชื่อมโยง

ข้อเสนอแนะและแนวทางแก้ไข:

การใช้แล็บจำลองสถานการณ์ช่วยให้นักเรียนเห็นผลลัพธ์ของการคลิกได้ทันทีโดยไม่เกิดอันตรายจริง ควรส่งเสริมให้นักเรียนนำความรู้นี้ไปแนะนำผู้ปกครองที่บ้าน

( นายนิรุทธิ์ เสวะนา )

ครูประจำชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 / ครูผู้สอน

วันที่ 24 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2569

( นางศิวาลัย แก้วเขียว )

ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านน้ำพร

วันที่ 25 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2569

บันทึกการอนุมัติ: แผนการจัดการเรียนรู้นี้ผ่านการตรวจสอบความสอดคล้องกับหลักสูตรสถานศึกษา และได้รับอนุมัติให้ใช้จัดการเรียนการสอนประจำปีการศึกษา 2569 โรงเรียนบ้านน้ำพร

ความรู้เท่าทันดิจิทัลและความปลอดภัยออนไลน์ ม.3